X
تبلیغات
.:: لا اله الا الله ::. - تفاوت رحمان و رحیم

.:: لا اله الا الله ::.

للهم عجل لولیك الفرج و العافیه والنصر و اجعلنامن خیرانصاره و اعوانه والمستشهدین بین یدیه

تفاوت رحمان و رحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

معنای لغوی اسم شریف رحمان

رحمت در لغت، به معنای رقّت، نرمی و انعطاف نفسانی است که مستلزم تفضّل و احسان می باشد ولی این معنا در وجود باری تعالی صحیح نیست؛ زیرا انفعال، نقص است و نقص در خداوند راه ندارد رحمت درباره خداوند به معنای افاضه خیر و عنایت به نیازمندان است؛ از این رو مرحوم فیض کاشانی درباره دو اسم شریف رحمان و رحیم می فرماید:

الرحمان و الرحیم من الرحمة و هی افاضة الخیر علی المحتاجین، عنایةً بهم. و رحمة الله تعالی تامهٌ و عامةٌ و کاملة.

«رحمن» و «رحیم» از رحمت مشتق است و به معنای افاضه بر نیازمندان از روی توجه به آنان است. و رحمت خداوند متعال، تام و عمومی و کامل است.1

فرق رحمان با رحیم

با مراجعه به آیات و روایات، می‌توان این فرق را بین دو اسم شریف رحمان و رحیم فهمید که رحمان عنایت و شفقت و لطف خداوند به تمام مخلوقات است و رحیم، عنایت و لطف ویژه به مؤمنان است. امام صادق علیه السلام به این فرق تصریح کرده و فرموده است:

والله إله کل شیء الرحمن بجمیع خلقه،‌ الرحیم بالمؤمنین؛2

خداوند، معبود هر چیزی است و به همه مخلوقات خویش، رحمان و به مؤمنان رحیم است.

خداوند، در قرآن کریم نیز به این فرق تصریح کرده و فرموده است:

هُوَ الَّذِى یُصلى عَلَیْکُمْ وَ مَلَائکَتُهُ لِیُخْرِجَکم مِّنَ الظلُمَاتِ إِلى النُّورِ وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیما؛3

او، کسی است که بر شما رحمت می‌فرستد و فرشتگانش نیز تا شما را از تاریکی به سوی نور بیرون آورد و بر اهل ایمان، بسیار مهربان است.

با این تعبیر، خداوند عنایت ویژه خود به مؤمنان را توسط اسم شریف «رحیم» معرفی کرده است نه «رحمن».

ارتباط هدایت و تزکیه و تهذیب با اسم شریف «رحیم»

در روایتی دیگر، امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

الرحمن اسمٌ‌ خاص بصفة عامة و الرحیم اسمٌ‌ بصفة خاصّة‌؛

رحمان، اسم خاص ‍[مخصوص خداوند] است با ویژگی عام [شامل همه است] و رحیم، اسم عام است [استعمال آن در غیر حق تعالی بدون اشکال است] با ویژگی خاص. رحمانیّت خدا،‌ شامل تمام مخلوقات می شود (چه مؤمن و چه کافر)؛ اما رحیمیّت او مخصوص مؤمنان می‌باشد که مقتضی عنایت ویژه و افاضه خاص به ایشان خواهد بود. این افاضه خاص، همان هدایت ویژه خداوند و موفقیت بنده در تزکیه و تهذیب نفس و تقرب به سوی او است؛ از این رو خداوند در قرآن کریم بر این نکته تأکید کرده و می فرماید:

وَ لَوْ لا فَضلُ اللهِ عَلَیْکمْ وَ رَحْمَتُهُ مَا زَکى مِنکم مِّنْ أَحَدٍ أَبَداً وَ لَکِنَّ اللهَ یُزَکى مَن یَشاءُ وَ اللهُ سمِیعٌ عَلِیمٌ؛4

اگر فضل و رحمت الهی بر شما نبود، هیچ یک از شما هرگز تزکیه نمی‌شد و این خداوند است که هر کس را بخواهد تزکیه می کند و خداوند شنوا و دانا است. این، همان فضل و رحمتی است که مخصوص اهل ایمان است و توسط اسم شریف رحمان شامل حال مؤمنان می‌شود.

طاعات و عبادات الهى، مقدّمة نزول رحمت

عبدالرحمن بن عوف از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که خداوند فرمود:

أنا الرحمنُ خلقتُ الرَّحم و شققتُ لها اسماً من اسمی فَمَن وَصَلَها وَصَلْتُه وَ مَنْ قَطَعَها قَطَعْتُه؛

من خدای رحمان [مهربان] هستم؛ رحم را خلق کردم و نام آن را از نام خود گرفتم؛ پس هر کس صله رحم کند او را به رحمت خویش متصل سازم و هر کس قطع رحم کند، او را از رحمت خویش دور نمایم.

بنابر این، انسان باید با اشتغال به طاعات و عبادات و صلة رحم و تفقّد از احوال خویشان و اقوام، خود را در معرض نزول رحمت الهی قرار دهد.

راز و نیاز با خدای رحمان و رحیم

وانسان باید از خداوند در مقام دعا و راز و نیاز بخواهد که با فضل و رحمت گسترده خویش معامله کند و با خضوع و خشوع از او چنین بخواهد: یا رحمانُ یا رحیم یا ارحم الراحمین! به ما رحم کن، زیرا خود فرمودى:

إِنَّ رَحْمَت اللهِ قَرِیبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِینَ؛5

به یقین‌، رحمت خداوند، به نیکوکاران نزدیک است.

اگر از محسنان نباشم، در زمره مؤمنان و اهل ایمان هستم و خود در قرآن کریم فرموده‌اى: و کان بالمؤمنین رحیماً؛6 خداوند، به مؤمنان دلسوز و مهربان است، و اگر از اهل ایمان واقعی نباشم، از صابران بر بلا و مصیبت هستم و به آن ها وعده داده‌ای که درود و رحمت خویش را بر آنان نازل کنى:

وَ بَشرِ الصبرِینَ الَّذِینَ إِذَا أَصبَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا للهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَجِعُونَ أُولَئک عَلَیهِمْ صلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولَئک هُمُ الْمُهْتَدُونَ؛7 بشارت بده به صابران، ‌کسانی که اگر مصیبتی به ایشان برسد، می‌گویند: ما از خدائیم و به سوی او باز می‌گردیم، بر آنان، درود و رحمت پروردگارشان است و ایشان، همان هدایت‌یافتگان هستند.

و اگر از صابران هم نباشم، دست کم شیئی از اشیا و موجودی از موجودات هستم و خود فرموده‌اى:

وَ رَحْمَتى وَسِعَت کلَّ شىْ ء؛8 یعنی رحمت من، بر همه چیزگسترده است.

پس خدایا ! رحمت خویش را از من دریغ مفرما که شیئی از اشیاء هستم و به قدرت خویش مرا از نعمت وجود بهره‌مند کرده‌اى. خلاصه این که باید به هر طریقی البته با صدق و صفا و امید به فضل و رحمت الهی، خود را در معرض فضل و رحمت الهی قرار داد.


+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/04/22ساعت 21:42  توسط محمد جواد صفرزاده  |